Z historii paleontologii

Jan Filip Breynius (1680–1764) - zapomniany pionier paleontologii w Rzeczypospolitej


Jan Filip Breynius (1680-1764) – gdański doktor filozofii i medycyny, z zamiłowania przyrodnik. Autor wielu rozpraw z zakresu historii naturalnej (paleontologii, zoologii i botaniki). Uznawany jest za jednego z pionierów paleontologii. Breynius swoje skamieniałości zbierał na północy i na północnym zachodzie Prus (obecnie na terenach polodowcowych dzisiejszej Polski).

Janowi Filipowi Breyniusowi zawdzięczamy jedne z najstarszych opisów skamieniałości pochodzących z ziem Rzeczypospolitej (belemnitów, amonitów, łodzikowatych, jeżowców i organicznych inkluzji w bursztynie).

Jego najbardziej znana rozprawa została wydana w 1732 r. w Gdańsku pod tytułem: Dissertatio physica dePolythalamiis, nova testaceorum classe, cui quaedam praemittuntur de methodo testacea in classes et genera distribuendi. Huic adiicitur commentatiuncula de BelemnitisPrussicis; tandemque schediasma de Echinis methodicedisponendis. (Rozprawa przyrodnicza o wielokomorowcach, nowej klasie skorupiaków, poprzedzona uwagami natemat podziału skorupiaków na klasy i rodzaje, z dodatkiem drobnych komentarzy o belemnitach pruskich orazszkicu o metodycznym uporzadkowaniu jeżowców.)

czerwony wapień ortocerasowy
czerwony wapień ortocerasowy

Kawecki (1964) podkreślił rolę Breyniusa we wprowadzeniu do nomenklatury zoologicznej nazw rodzajowych Orthoceras i Nautilus. Fedorowicz (1968) przypomiał, że jest to pierwsza w Rzeczypospolitej praca, w której tym samym systemem klasyfikacji objęto gatunki kopalne i współczesne. Zasługą Breyniusa było także przyczynienie się do zrozumienia pozycji systematycznej tych skamieniałości.


Cały artykuł dostępnym pod adresem: https://www.pgi.gov.pl/images/stories/przeglad/pg_2009_10_14.pdf


Moje spostrzeżenie: Breynius swoje skamieniałości zbierał na północy i na północnym zachodzie Prus (obecnie na terenach polodowcowych dzisiejszej Polski). Był pierwszym, który opublikował skamieniałości narzutowe. Jarosław Kulik.


Znaleziska bursztynu narzutowego na terenie Mazur w dawnych wiekach


Europejskiej sławy przyrodnik, Jerzy Andrzej Helwing, zwany przez współczesnych „pruskim Pliniuszem”, który urodził się, pracował i zmarł w Węgorzewie (1666 - 1748), w dziele cieszącym się wielką popularnością, wydrukowanym w 1717 roku, pt. Lithographia Angerburgica, wspominał, że fale Jeziora Węgorzewskiego wyrzucały w okolicy Sztynortu duże ilości bursztynu.


Informacja zaczerpnięta ze strony: https://www.it.mragowo.pl/bursztyn-na-mazurach,16,1246,pl.html