Żywe skamieniałości

Żywe skamieniałości to prawdziwe relikty przeszłości o niemal niezmienionym wyglądzie. Pojedynczy świadkowie minionych czasów.

Żywa skamieniałość to pojęcie używane w stosunku do żyjących gatunków czy też grup roślin oraz zwierząt. Zachowują one podobieństwa do gatunków kopalnych oraz nie mają bliskich żyjących krewnych. Gatunki określane terminem żywa skamieniałość przeżyły masowe wymieranie w przeszłości i ograniczają się do jednego lub kilku gatunków. Przykładem takiej żywej skamieniałości może być Latimeria (rodzaj drapieżnej ryby mięśniopłetwej uważanej przez długi czas za wymarłą z końcem okresu kredy).

Gatunki reliktowe (łac. relictus – zostawiony) to pozostałości minionej epoki geologicznej. Zachowały się tylko w miejscach gdzie warunki są podobne do panujących w czasie ich powszechnego występowania. Zmniejszenie zasięgu gatunku może świadczyć o tendencji do wymierania. W Polsce do reliktów fauny i flory należą relikty glacjalne (polodowcowe). Pojedyncze gatunki zwierząt i roślin, które są pozostałością z okresu plejstocenu (okresu zlodowaceń). Przykładem takich reliktów jest Pająk Bathyphantes eumenis natomiast z roślin: Bażyna czarna, Błyszcz włoskowaty, Brzoza karłowata.

Przekopnice (Triops ssp.)


Przekopnica właściwa (Triops cancriformis). Autor filmu: Daniel Wybrański, 2018 rok.

Przekopnice (Triops ssp.) - prymitywne skorupiaki, które zamieszkują całą kulę ziemską. Są w większości zwierzętami zimnolubnymi pojawiającymi się w kałużach wczesną wiosną. Współcześnie istnieje kilka gatunków przekopnic, które tworzą liczne podgatunki.

W hodowli znane są gatunki przekopnic:

  • Przekopnica właściwa (Triops cancriformis) - występuje w Europie, Azji i Afryce.

  • Przekopnica długowidełkowa (Triops longicaudatus) - zasiedla Amerykę Północną i Południową oraz częściowo Azję.

  • Przekopnca australijska (Triops australiensis) - endemiczny gatunek z Australii.

Do najstarszego przedstawiciela tych żywych skamieniałości należy Przekopnica właściwa, która nie zmieniła się od triasu, czyli od około 220 milionów lat.

Lingula anatina


Lingula – rodzaj morskich zwierząt (ramienionogów), który pojawił się na Ziemi w kambrze, około 550 milionów lat temu i żyje nadal w niezmienionej formie.

Limulus polyphemus


Limulus polyphemus

Źródło: Akwarium Gdyńskie

Skrzypłocz (Limulus) – rodzaj obejmujący kilka reliktowych gatunków. Ostrogony (aktualnie w randze rzędu), pojawiły się na Ziemi w ordowiku (445 mil. lat) temu. Natomiast wyodrębniony rodzaj Skrzypłocz należący do Ostrogonów znany jest dopiero od triasu i żyje do dziś. Odkryty w Polsce Limulus darwini datowany jest na 148 mln. lat. Skrzypłocze występują naturalnie w Oceanie Atlantyckim u wybrzeży Ameryki Północnej i Środkowej oraz przy azjatyckich brzegach Pacyfiku. Jedynym współcześnie żyjącym gatunkiem jest Limulus polyphemus.

Łodzik (Nautilus pompilius)


Nautilus pompilius

Miejsce: Akwarium Gdyńskie, Gdynia, Polska, fot. Jarosław Kulik 2014 rok.

Ten przedstawiciel żywych skamieniałości należy do głowonogów z podgromady łodzikowców. Łodzikowate znane są jako skamieniałości już od 500 milionów lat. Ich różnorodność w Paleozoiku była bardzo liczna. Obecnie nielicznym już przedstawicielem łodzików jest rodzaj Nautilus, który żyje nadal w mało zmienionej formie. Zaliczony warunkowo do żywych skamieniałości ze względu na nieścisłość z definicją.

Metasekwoja chińska (Metasequoia glyptostroboides)


Metasekwoja chińska

Miejsce: Arboretum - Rogów, Polska, fot. Jarosław Kulik 2017 rok.

Ta żywa skamieniałość pochodzi ze środkowych Chin. Została odkryta w 1941 roku. Jest jedynym żyjącym przedstawicielem rodzaju Metasekwoja. Występowała pod koniec okresu kredy, natomiast swoją dominację osiągneła w trzeciorzędzie. Zasięg metasekwoi zaczął się zmniejszać pod koniec oligocenu.

Miłorząb dwuklapowy (Ginkgo biloba)


Miłorząb dwuklapowy

Miejsce: Arboretum - Kórnik, Polska, fot. Jarosław Kulik 2012 rok.

Ten przedstawiciel żywych skamieniałości należy do drzew z rodziny miłorzębowatych. Inna nazwa tego drzewa to miłorząb japoński, chociaż jest ona myląca, gdyż ten gatunek endemiczny i reliktowy występuje naturalnie wyłącznie w południowo-wschodniej części Chin. Znany od wczesnego permu, a swój bujny rozwój miał w jurze i dolnej kredzie. Pod koniec okresu kredowego przez zmiany klimatyczne zasięg jego występowania zaczął się zmniejszać.

Magnolia wirginijska, Magnolia sina ( Magnolia virginiana)


Magnolia virginiana

Miejsce: Arboretum - Rogów, Polska, fot. Jarosław Kulik 2017 rok.

Magnolie należą do żywych skamieniałości. Są najprymitywniejszymi roślinami kwiatowymi na świecie. Rosną naturalnie w Azji Wschodniej oraz Ameryce Południowej i Północnej. Znane są już od okresu kredy. Gatunkiem typowym jest Magnolia virginiana.

Wollemia szlachetna (Wollemia nobilis)


Wollemia szlachetna

Miejsce: Arboretum - Rogów, Polska, fot. Jarosław Kulik 2017 rok.

Ten przedstawiciel żywych skamieniałości należy do drzew z rodziny araukariowatych. Wollemia szlachetna jest gatunkiem endemicznym i reliktowym. Występuje naturalnie wyłącznie w Nowej Południowej Walii (Australia). Znana od okresu późnej jury. Odkryta została niedawno, bo dopiero w 1994 roku. Wcześniej uważana była za roślinę wymarłą, znaną tylko ze skamieniałości.

Araukaria chilijska (Araucaria araucana)


Araukaria chilijska

Miejsce: Polska, własność prywatna, fot. Jarosław Kulik 2018 rok.

Ta żywa skamieniałość to gatunek drzewa z rodziny araukariowatych. Pochodzi z andyjskich terenów Chile oraz Argentyny. Pojawiła się na ziemi już około 200 milionów lat temu i żyje do dziś o niezmienionym wyglądzie.

Żywe skamieniałości to prawdziwe relikty przeszłości o niemal niezmienionym wyglądzie. Pojedynczy świadkowie minionych czasów.

Żywa skamieniałość to pojęcie używane w stosunku do żyjących gatunków czy też grup roślin oraz zwierząt. Zachowują one podobieństwa do gatunków kopalnych oraz nie mają bliskich żyjących krewnych. Gatunki określane terminem żywa skamieniałość przeżyły masowe wymieranie w przeszłości i ograniczają się do jednego lub kilku gatunków. Przykładem takiej żywej skamieniałości może być Latimeria (rodzaj drapieżnej ryby mięśniopłetwej uważanej przez długi czas za wymarłą z końcem okresu kredy).

Gatunki reliktowe (łac. relictus – zostawiony) to pozostałości minionej epoki geologicznej. Zachowały się tylko w miejscach gdzie warunki są podobne do panujących w czasie ich powszechnego występowania. Zmniejszenie zasięgu gatunku może świadczyć o tendencji do wymierania. W Polsce do reliktów fauny i flory należą relikty glacjalne (polodowcowe). Pojedyncze gatunki zwierząt i roślin, które są pozostałością z okresu plejstocenu (okresu zlodowaceń). Przykładem takich reliktów jest Pająk Bathyphantes eumenis natomiast z roślin: Bażyna czarna, Błyszcz włoskowaty, Brzoza karłowata.

Przekopnice (Triops ssp.)


Przekopnica właściwa (Triops cancriformis). Autor filmu: Daniel Wybrański, 2018 rok.


Prymitywne skorupiaki, które zamieszkują całą kulę ziemską. Są w większości zwierzętami zimnolubnymi pojawiającymi się w kałużach wczesną wiosną. Współcześnie istnieje kilka gatunków przekopnic, które tworzą liczne podgatunki.

W hodowli znane są gatunki przekopnic:

  • Przekopnica właściwa (Triops cancriformis) - występuje w Europie, Azji i Afryce.

  • Przekopnica długowidełkowa (Triops longicaudatus) - zasiedla Amerykę Północną i Południową oraz częściowo Azję.

  • Przekopnca australijska (Triops australiensis) - endemiczny gatunek z Australii.

Do najstarszego przedstawiciela tych żywych skamieniałości należy Przekopnica właściwa, która nie zmieniła się od triasu, czyli od około 220 milionów lat.

Lingula anatina


Lingula anatina

Źródło: aquarium.co.jp


Lingula - rodzaj morskich zwierząt (ramienionogów), który pojawił się na Ziemi w kambrze, około 550 milionów lat temu i żyje nadal w niezmienionej formie.

Limulus polyphemus


Limulus polyphemus

Źródło: Akwarium Gdyńskie


Skrzypłocz (Limulus) – rodzaj obejmujący kilka reliktowych gatunków. Ostrogony (aktualnie w randze rzędu), pojawiły się na Ziemi w ordowiku (445 mil. lat) temu. Natomiast wyodrębniony rodzaj Skrzypłocz należący do Ostrogonów znany jest dopiero od triasu i żyje do dziś. Odkryty w Polsce Limulus darwini datowany jest na 148 mln. lat. Skrzypłocze występują naturalnie w Oceanie Atlantyckim u wybrzeży Ameryki Północnej i Środkowej oraz przy azjatyckich brzegach Pacyfiku. Jedynym współcześnie żyjącym gatunkiem jest Limulus polyphemus.

Łodzik (Nautilus pompilius)


Łodzik (Nautilus pompilius)

Miejsce: Akwarium Gdyńskie, Gdynia, Polska, fot. Jarosław Kulik 2014 rok.


Ten przedstawiciel żywych skamieniałości należy do głowonogów z podgromady łodzikowców. Łodzikowate znane są jako skamieniałości już od 500 milionów lat. Ich różnorodność w Paleozoiku była bardzo liczna. Obecnie nielicznym już przedstawicielem łodzików jest rodzaj Nautilus, który żyje nadal w mało zmienionej formie. Zaliczony warunkowo do żywych skamieniałości ze względu na nieścisłość z definicją.

Metasekwoja chińska (Metasequoia glyptostroboides)


Metasekwoja chińska (Metasequoia glyptostroboides)

Miejsce: Arboretum - Rogów, Polska, fot. Jarosław Kulik 2017 rok.


Ta żywa skamieniałość pochodzi ze środkowych Chin. Została odkryta w 1941 roku. Jest jedynym żyjącym przedstawicielem rodzaju Metasekwoja. Występowała pod koniec okresu kredy, natomiast swoją dominację osiągneła w trzeciorzędzie. Zasięg metasekwoi zaczął się zmniejszać pod koniec oligocenu.

Miłorząb dwuklapowy (Ginkgo biloba)


Miłorząb dwuklapowy (Ginkgo biloba)

Miejsce: Arboretum - Kórnik, Polska, fot. Jarosław Kulik 2012 rok.


Ten przedstawiciel żywych skamieniałości należy do drzew z rodziny miłorzębowatych. Inna nazwa tego drzewa to miłorząb japoński, chociaż jest ona myląca, gdyż ten gatunek endemiczny i reliktowy występuje naturalnie wyłącznie w południowo-wschodniej części Chin. Znany od wczesnego permu, a swój bujny rozwój miał w jurze i dolnej kredzie. Pod koniec okresu kredowego przez zmiany klimatyczne zasięg jego występowania zaczął się zmniejszać.

Magnolia wirginijska, Magnolia sina ( Magnolia virginiana)


Magnolia wirginijska, Magnolia sina ( Magnolia virginiana)

Miejsce: Arboretum - Rogów, Polska, fot. Jarosław Kulik 2017 rok.


Magnolie należą do żywych skamieniałości. Są najprymitywniejszymi roślinami kwiatowymi na świecie. Rosną naturalnie w Azji Wschodniej oraz Ameryce Południowej i Północnej. Znane są już od okresu kredy. Gatunkiem typowym jest Magnolia virginiana.

Wollemia szlachetna (Wollemia nobilis)


Wollemia szlachetna (Wollemia nobilis)

Miejsce: Arboretum - Rogów, Polska, fot. Jarosław Kulik 2017 rok.


Ten przedstawiciel żywych skamieniałości należy do drzew z rodziny araukariowatych. Wollemia szlachetna jest gatunkiem endemicznym i reliktowym. Występuje naturalnie wyłącznie w Nowej Południowej Walii (Australia). Znana od okresu późnej jury. Odkryta została niedawno, bo dopiero w 1994 roku. Wcześniej uważana była za roślinę wymarłą, znaną tylko ze skamieniałości.

Araukaria chilijska (Araucaria araucana)


Araukaria chilijska (Araucaria araucana)

Miejsce: Polska, własność prywatna, fot. Jarosław Kulik 2018 rok.


Ta żywa skamieniałość to gatunek drzewa z rodziny araukariowatych. Pochodzi z andyjskich terenów Chile oraz Argentyny. Pojawiła się na ziemi już około 200 milionów lat temu i żyje do dziś o niezmienionym wyglądzie.