Ciekawostki

Piaskowiec kwarcowy o lepiszczu krzemionkowym, biały na świeżym przełamie (ten sam typ piaskowca co Głaz Mszczonowski), oznaczył: Krystek M., miocen, głaz narzutowy (1,5m x 1m x 1m), miejsce znalezienia: Zgierz-oś.650-lecia, woj. łódzkie, Polska, coll. / fot. Jarosław Kulik.

Piaskowiec ten prawdopodobnie został przetransportowany przez lądolód w czasie zlodowacenia Warty z woj. pomorskiego.

Bursztyn bałtycki, waga: 3g, paleogen: późny eocen, narzutniak, miejsce znalezienia: brzeg jez. Mamry, woj. warmińsko-mazurskie, Polska, dar Pana Grzegorza Czerepoka, coll. / fot. Jarosław Kulik.

Bursztyn pochodzi z delty gdańskiej (hipotetycznej rzeki Eridan, B. Kosmowska-Ceranowicz), rys. Jarosław Kulik. Wiecej informacji w czytaj wiecej.

Krzemienie bałtyckie (czarne), kreda górna: kampan, narzutniaki, miejsce znalezienia: Parzęczew, woj. łódzkie oraz (buła krzemienna 20/15 cm) okolice Pułtuska, woj. mazowieckie, Polska, coll. / fot. Jarosław Kulik.

Krzemienie o czarnej barwie. W osadach polodowcowych centralnej Polski liczne. Skały mogą pochodzić z dna Bałtyku w rejonie Zatoki Gdańskiej. Patrz niżej Mapa Geologiczna Polski.

Szare opoki lub gezy z glaukonitem i gąbkami Rhizopoterion, kreda górna: kampan górny lub mastrycht dolny, narzutniaki, miejsce znalezienia: Bramka, woj. warmińsko-mazurskie oraz Gdynia, woj. pomorskie, Polska, coll. / fot. Jarosław Kulik.

Chociaż skały te znajdowane są w Polsce północnej oraz środkowej w różnych miescach, to okazy z Warmii i Gdyni pochodzą z rejonu dna Bałtyku Zatoki Gdańskiej (wg. własnych analiz, J. Kulik).

Krzemienie bałtyckie (krzemienie pomorskie), kreda górna: santon lub mastrycht?, narzutniaki, miejsce znalezienia: Dąbrówka Strumiany; Parzęczew oraz (2 foto na dole) Celestynów, woj. łódzkie, Polska, coll. / fot. Jarosław Kulik.

Krzemienie o brązowej korze (od jasnej do bardzo ciemnej), spotykane w postaci drobnych otoczaków, tzw. "jaskółczych chlebków". Obecne również w osadach polodowcowych centralnej Polski. Skały pochodzą z dna Bałtyku w rejonie Pomorza Środkowego i Wschodniego (informacja z: M.Wąs, Krzemień pomorski w pradziejach Pomorza Gdańskiego). Patrz niżej Mapa Geologiczna Polski.

Krzemienie bałtyckie, kreda górna: turon?, narzutniaki, miejsce znalezienia: Celestynów, woj. łódzkie, Polska, coll. / fot. Jarosław Kulik.

Wykazują podobieństwo do krzemieni z Janikowa. Skały mogą pochodzić z obrzeżenia tzw. wału kujawskiego lub z dna południowo-wschodniego Bałtyku?.

Biały margiel z Inoceramus lamarcki, kreda górna: turon, narzutniak, miejsce znalezienia: Dąbrówka Strumiany, okolice Zgierza, Polska, coll. / fot. Jarosław Kulik.

Skały mogą pochodzić z obrzeżenia tzw. wału kujawskiego lub z dna południowo-wschodniego Bałtyku?. Wykorzystano fragment Mapy Geologicznej Polski - utwory permskie, mezozoiczne oraz trzeciorzędowe w Karpatach w skali 1:1 333 000, załączonej do: Stupnicka E., (1997c), Geologia regionalna Polski.

Krzemienie pasiaste (1-3) jura górna: kimeryd dolny; (4-5) jura górna: oksford górny - kimeryd dolny narzutniaki, miejsce znalezienia: Dąbrówka Strumiany, okolice Zgierza, Polska, coll. / fot. Jarosław Kulik. (6) jura górna: kimeryd dolny, narzutniak, miejsce znalezienia: Łaziska w gm. Słubice, Polska, coll. / fot. Jarosław Kulik.

W osadach polodowcowych centralnej Polski również można natrafić na krzemienie pasiaste, podobne do redepozytów: z Włoszczowic, Tokarni oraz Bocheńca. Skały mogą pochodzić z dawnych wychodni rejonu Kujaw (tzw. wału kujawskiego) np. Inowrocławia, zachodniej strony Ciechocinka? oraz z dna Bałtyku rejonu (tzw. Progu Gotlandzko-Gdańskiego) nad Zatoką Gdańską? (informacja z ryc. dna Bałtyku w pracy: I. Tuuling, 2019).

W rejonie Góry Świętej Małgorzaty w woj. łódzkim, stwierdzono obecność wapieni z konkrecjami krzemieni pasiastych ale tylko w wierceniach - brak wychodni (informacja ze Szczegółowej Mapy Geologicznej Polski arkusza Piątek oraz biuletynu W. Pożaryski, Podłoże mezozoiczne Kujaw, Wydawnictwo PIG, Warszawa 1952). W centrum Ciechocinka brak całkowicie astartu. W miejscowości Łaziska w gm. Słubice znaleziono jeden mały fragment krzemienia pasiastego na wschód od wału kujawskiego. Może świadczyć to o lokalizacji bałtyckiej. Rys. Jarosław Kulik, sugerowane dawne wychodnie górnojurajskich wapieni z krzemieniami.

Wiecej informacji w publikacji na temat narzutowych górnojurajskich krzemieni pasiastych i niepasiastych w centralnej Polsce.

Odciski amonitów w syderycie, jura środkowa: kelowej górny, narzutniak, miejsce znalezienia: Jasieniec, gm. Kruklanki, woj. warmińsko-mazurskie, Polska, coll. / fot. Zdzisław Komarowski. Skała pochodzi z dna Bałtyku okolic Kłajpedy na Litwie (Gałązka, 2004).

[742] Amonity w syderycie, jura środkowa: kelowej górny, porwak - kra łukowska, miejsce znalezienia: Łuków okolice Siedlec, Polska, dar Pana Pawła Żochowskiego, coll. / fot. / rys. Jarosław Kulik. Skała może pochodzić z dna Bałtyku okolic Kłajpedy (na północ) na Litwie (Gałązka, 2004).

Piaskowce kulkowe, dewon środkowy, narzutniaki, miejsce znalezienia: (a) okolice Gdańska, woj. pomorskie, Polska; (b) okolice Jasieńca woj. warmińsko-mazurskie, Polska, dar Pana Z. Komarowskiego; (c) Łaziska gm. Słubice, woj. mazowieckie, Polska; (d) Celestynów, woj. łódzkie, Polska; (e) Dąbrówka Strumiany okolice Zgierza, woj. łódzkie, Polska; fot. / coll. Jarosław Kulik.

W osadach polodowcowych Warmii i Mazur liczne.

Skały pochodzą z dna Bałtyku. Wychodnie piaskowców znajdują się w północnych rejonach Łotwy, rys. Jarosław Kulik.

[1103] Wapień beyrichiowy z Simplicibeyrichia globifera, sylur: ludlow, narzutniak, miejsce znalezienia: Rosanów okolice Zgierza, woj. łódzkie, Polska, fot. / coll. Jarosław Kulik.

Wapień swoją nazwę zawdzięcza rodzajowi małżoraczka, który licznie w nim występuje. Skała pochodzi z dna Bałtyku na południe od Gotlandii - Szwecja (bliżej 56°), rys. Jarosław Kulik.

Wapień krynoidowy, sylur: ludlow, Formacja Eke, narzutniak, miejsce znalezienia: Parzęczew, woj. łódzkie, Polska, fot. Jarosław Kulik, coll. Daniel Wybrański.

Skała pochodzi z okolicy wyspy Gotlandii (na wschód lub na zachód od niej). Wychodnie tej skały znajdują się w południowej części Gotlandii.

[792] Dolomit Karma, sylur: ludlow, piętro: Paadla, narzutniak, miejsce znalezienia: Jacków, gm. Daszyna, woj. łódzkie, Polska, fot. / coll. Jarosław Kulik.

Skała pochodzi z wyspy Saremy. Wychodnie tej skały znajdują się na Saremie.

Wapień z Plectostroma scaniense, sylur: ludlow, narzutniak, miejsce znalezienia: Parzęczew, woj. łódzkie, Polska, coll. Daniel Wybrański, fot. Jarosław Kulik

Skała prawdopodobnie pochodzi z okolic wschodniej strony Gotlandii. Obecnie wychodnie tej skały znajdują się na wyspie Gotlandii oraz Saremie. Źródło screena: Do porównania okazy występujące in situ opublikowane na www.fossiilid.info

[893] Wapień z onkoidami oraz z koralowcem Favosites forbesi, sylur: ludlow, narzutniak, miejsce znalezienia: Florentynów okolice Parzęczewa, woj. łódzkie, Polska, fot. Jarosław Kulik, coll. Daniel Wybrański.

Skała prawdopodobnie pochodzi z okolic wschodniej strony Gotlandii. Obecnie wychodnie tej skały znajdują się na wyspie Gotlandii oraz Saremie.

Acervularia ananas (otoczak), sylur: wenlok, narzutniak, miejsce znalezienia: Parzęczew, woj. łódzkie, Polska, fot. / coll. Jarosław Kulik.

Skała może pochodzić z pólnocnego wybrzeża wyspy Fårö obok Gotlandii. Obecnie wychodnie z takimi skamieniałościami znajdują się na wyspie Fårö oraz Saremie, rys. Jarosław Kulik.

[214] Wapień wschodnio-bałtycki (o tłustym przełamie), sylur: landower, narzutniak, miejsce znalezienia: Rosanów, okolice Zgierza, woj. łódzkie, Polska, fot. / coll. Jarosław Kulik.

Wapień pochodzi z dna Bałtyku na północny zachód od Saremy - Estonia.

[1068] Wapień borealisowy, sylur: landower - rhuddan, piętro: Juuru, narzutniak, miejsce znalezienia: Jacków, gm. Daszyna, woj. łódzkie, Polska, fot. / coll. Jarosław Kulik.

Swoją nazwę zawdzięcza nagromadzeniu muszli ramienionogów z rodzaju Borealis. Skała może pochodzić z dna morskiego w okolicy wyspy Hiumy lub innego rejonu klintu sylurskiego. Obecnie wychodnie tej skały znajdują się w różnych miejscach w Estonii np.(w prowincji Viruma Zachodnia, Lääne, Rapla oraz na południowo zachodnim wybrzeżu Hiumy).

Skały mułowcowe, sylur: landower - Rhuddan, piętro: Juuru, narzutniaki, miejsce znalezienia: (A) Daszyna, woj. łódzkie, Polska; (B) Okolice Żabinki, woj. warmińsko-mazurskie, Polska, dar Pana Z. Komarowskiego; fot. / coll. Jarosław Kulik

W osadach polodowcowych Mazur liczniejsze.

Wychodnie tej skały mułowcowej (warstwa stropowa Formacji Varbola) obecnie znajduje się w środkowych rejonach Estonii np. na północ od miasta Rapla. Musiały występować również na obszarze Bałtyku na południowy zachód od wybrzeża wyspy Hiumy.

Wapień paleoporellowy, ordowik górny: kat, narzutniak, miejsce znalezienia: Rosanów okolice Zgierza, woj. łódzkie, Polska, fot. Jarosław Kulik.

Nazwa wapienia pochodzi od alg z rodzaju Paleoporella. Wapień pochodzi z dna morskiego w okolicach północnej części Olandii (pomiędzy Olandią a Gotlandią) - Szwecja.

[940] Wapień szary z Orthoceras bifoveatum? / oolitowy, ordowik środkowy: darriwil, piętro: Lasnamägi (spąg), narzutniak, miejsce znalezienia: Gołaszyny okolice Parzęczewa, woj. łódzkie, Polska, fot. / coll. Jarosław Kulik.

Skała pochodzi z nieistniejących już wychodni klintu morza bałtyckiego. Obecnie wychodnie tej skały znajdują się np. na północnym wybrzeżu Estonii (klify Väike-Pakri Island). Wiecej informacji w czytaj wiecej.

[460] Szary wapień z Anthoceras vaginatum, ordowik środkowy: darriwil, piętro: Kunda, narzutniak, miejsce znalezienia: Florentynów okolice Parzęczewa, woj. łódzkie, Polska, fot. / coll. Jarosław Kulik.

Skała pochodzi z nieistniejących już wychodni klintu morza bałtyckiego. Obecnie wychodnie tej skały znajdują się np. na północnym wybrzeżu Estonii (klify Väike-Pakri Island). Dodatkowo ciekawostką jest nagromadzenie geod kalcytowych wytworzonych w pustkach wapienia ( nie jest to jednak specyfika tej skały).

[1033] Czerwony wapień ortocerasowy z Archigeisonoceras picus, ordowik środkowy: darriwil, piętro: volhov, narzutniak, miejsce znalezienia: Bramka okolice Morąga, woj. warmińsko-mazurskie, Polska, fot. / coll. Jarosław Kulik.

Swoją nazwę zawdzięcza nagromadzeniu w nim muszli głowonogów, najczęściej zaliczanych do rodzaju Orthoceras. Obecnie znane wychodnie tej skały znajdują się na Olandii. Skała pochodzi z dna morskiego w okolicach wyspy Olandii - Szwecja (na wschód od wyspy). Po wnikliwej analizie zauważyłem, że lokalizacja obecnych wychodni dla tej skały nie jest zgodna z proponowanym umiejscowieniem bałtyckiego strumienia lodowego w ostatnim lądolodzie skandynawskim (wg Punkari, 1993). Skała musiała zatem przybyć w rejon Zatoki Gdańskiej z wcześniejszym zlodowaceniem.

Piaskowiec skolitusowy, kambr: terenew, narzutniak, miejsce znalezienia: Dąbrówka Strumiany okolice Zgierza, woj. łódzkie, Polska, coll. / fot. Jarosław Kulik.

Piaskowiec nazwano tak od rodzaju drążeń jakie w nim występują - Skolithos. Skała pochodzi z dna Bałtyku w rejonie południowo-wschodniego krańca Szwecji - Kalmar oraz Paskallavik. Obecnie wychodnie tej skały również występują w tym rejonie ale też na zachodnim wybrzeżu wyspy Olandii. To najstarsza skała zawierająca skamieniałości śladowe jaką można znaleść w osadach polodowcowych Polski.

Piaskowiec Kalmar (otoczak), kambr, narzutniak, miejsce znalezienia: Zgierz, woj. łódzkie, Polska, coll. / fot. Jarosław Kulik.

Skała pochodzi z rejonu południowo-wschodniego krańca Szwecji - Wybrzeże Cieśniny Kalmar, rys. Jarosław Kulik. Jest narzutniakiem przewodnim. Piaskowce Kalmar nie zawierają skamieniałości.

Piaskowce jotnickie, Proterozoik (1,2 - 1,3 mld lat), narzutniaki, miejsce znalezienia: Dąbrówka Strumiany okolice Zgierza, woj. łódzkie, Polska, coll. / fot. Jarosław Kulik.

Wychodnie jotnickich piaskowców występują na dużych przestrzeniach w Zatoce Botnickiej oraz w rejonie Dalarny w Szwecji. Przykładowym miejscem gdzie można zobaczyć piaskowce czerwono-fioletowe in situ jest rejon wybrzeża Höga Kusten w Szwecji, rys. Jarosław Kulik. Dodatkowo niektóre piaskowce z rejonu Zatoki Botnickiej posiadają odbarwione plamki (to efekt opadu radioaktywnego). Piaskowce z Dalarny mają barwę bardziej czerwoną niż fioletową. Skały te są narzutniakami wskaźnikowymi. Piaskowce jotnickie nie zawierają skamieniałości.

Rys.1 Foto J.Kulik, Plastyczna mapa dna Bałtyku - Akwarium Gdyńskie.

Rys.2 J.Kulik, Proponowane prawdopodobne szlaki przemieszczania się materiału narzutowego w czasie zlodowacenia Warty z uwzględnieniem dawnych koryt rzek lodowcowych w rejonie niecki Bałtyku wg analiz J. Kulika na podstawie współczesnych badań naukowych (Czubla, 2001) oraz map: geologicznej i batymetrycznej dna Bałtyku.