Skamieniałości
Struktury sinicowe
Otwornice (3D)
Gąbki
Parzydełkowce
Mięczaki
Pierścienice
Stawonogi (3D)
Incertae sedis
Mszywioły
Ramienionogi
Szkarłupnie
Półstrunowce
Strunowce (3D)
Glony
Rośliny nasienne
Ichnofosylia
Informacje
O autorach
Miejsca znalezisk
Prace terenowe
Preparowanie
Wystawa
Ciekawostki
Osady polodowcowe
Krajobraz polodowcowy
Żywe skamieniałości
Tabela stratygraficzna
Nasze publikacje
Literatura
Z historii paleontologii
Polecane strony
Wyszukiwarka haseł
Regulamin strony
Kontakt
Żywa skamieniałość (niepoprawnie: żywa skamielina) to pojęcie używane co najwyżej do pojedynczego rodzaju żyjącego zwierzęcia lub rośliny. Zachowuje podobieństwo do rodzaju kopalnego oraz nie ma bliskich żyjących krewnych. Rodzaje określane terminem żywa skamieniałość przeżyły przynajmniej jedno masowe wymieranie w przeszłości i ograniczają się do jednego lub kilku gatunków. Przykładem takiej żywej skamieniałości jest rodzaj Limulus.
Żywe skamieniałości to pojedynczy świadkowie minionych czasów.
Gatunki reliktowe (łac. relictus – zostawiony) to pozostałości minionej epoki geologicznej. Zachowały się tylko w miejscach, gdzie warunki są podobne do panujących w czasie ich powszechnego występowania. Zmniejszenie zasięgu gatunku może świadczyć o tendencji do wymierania. W Polsce do reliktów fauny i flory należą relikty glacjalne (polodowcowe) - pojedyncze gatunki zwierząt i roślin, które są pozostałością z okresu plejstocenu (okresu zlodowaceń). Przykładem takich reliktów jest pająk Bathyphantes eumenis, natomiast z roślin: bażyna czarna, błyszcz włoskowaty, brzoza karłowata.
Spostrzeżenie Jarosława Kulika:
Osobiście uważam, że żywe skamieniałości i relikty są celowo zachowane w przyrodzie po to, aby ludzie mogli lepiej poznać dawne organizmy, np. jak się poruszały, dostrzec detale, które nie zawsze można wyczytać ze skamieniałości - jak wygląd części miękkich, barwę, zrozumieć naturalne środowisko w jakim żyli ich przodkowie.
Przekopnica właściwa (Triops cancriformis). Autor filmu: Daniel Wybrański, 2018 rok.
Przekopnice (Triops ssp.) - prymitywne skorupiaki, które zamieszkują całą kulę ziemską. Są w większości zwierzętami zimnolubnymi pojawiającymi się w kałużach wczesną wiosną. Współcześnie istnieje kilka gatunków przekopnic, które tworzą liczne podgatunki.
Do żywych skamieniałości należy przekopnica właściwa (Triops cancriformis), która niemalże nie zmieniła się od triasu, czyli od około 220 milionów lat. Zaliczana warunkowo do żywych skamieniałości ze względu na nieścisłość z definicją - posiada pewne drobne różnice ewolucyjne.
Lingula – rodzaj morskich zwierząt (ramienionogów), który pojawił się na Ziemi w kambrze, około 550 milionów lat temu i żyje nadal w niezmienionej formie. Lingule żyją na dnie oceanu, w norach wydrążonych w mule.
Źródło: Akwarium Gdyńskie
Skrzypłocz (Limulus) – rodzaj obejmujący kilka reliktowych gatunków. Ostrogony (aktualnie w randze rzędu), pojawiły się na Ziemi w ordowiku 445 milionów lat temu. Natomiast wyodrębniony rodzaj skrzypłocz należący do ostrogonów znany jest dopiero od triasu i żyje do dziś. Odkryty w Polsce Limulus darwini datowany jest na 148 milionów lat. Skrzypłocze występują naturalnie w Oceanie Atlantyckim u wybrzeży Ameryki Północnej i Środkowej oraz przy azjatyckich brzegach Pacyfiku. Jedynym współcześnie żyjącym gatunkiem jest Limulus polyphemus. Skrzypłocze żywią się małżami, ślimakami oraz różnego rodzaju padliną. Znoszą temperatury od 1-30 stopni Celsjusza oraz różne zasolenie wody. Są zwierzętami naprawdę odpornymi na różne warunki środowiska.
Miejsce: Akwarium Gdyńskie, Gdynia, Polska, fot. Jarosław Kulik 2014 rok.
Ten przedstawiciel żywych skamieniałości należy do głowonogów z podgromady łodzikowców. Łodzikowate znane są jako skamieniałości już od 500 milionów lat. Ich różnorodność w paleozoiku była bardzo liczna. Obecnie nielicznym już przedstawicielem łodzików jest rodzaj Nautilus, który żyje nadal w mało zmienionej formie. Zaliczony warunkowo do żywych skamieniałości ze względu na nieścisłość z definicją - posiada pewne drobne różnice ewolucyjne. Do żywych skamieniałości zaliczany warunkowo jest również spokrewniony z nim rodzaj Allonautilus.
Miejsce: Arboretum - Rogów, Polska, fot. Jarosław Kulik 2017 rok.
Ta żywa skamieniałość pochodzi ze środkowych Chin. Została odkryta w 1941 roku. Jest jedynym żyjącym przedstawicielem rodzaju metasekwoja. Występowała pod koniec okresu kredy, natomiast swoją dominację osiągnęła w trzeciorzędzie. Zasięg metasekwoi zaczął się zmniejszać pod koniec oligocenu.
Miejsce: Arboretum - Kórnik, Polska, fot. Jarosław Kulik 2012 rok.
Ten przedstawiciel żywych skamieniałości należy do drzew z rodziny miłorzębowatych. Inna nazwa tego drzewa to miłorząb japoński, chociaż jest ona myląca, gdyż ten gatunek endemiczny i reliktowy występuje naturalnie wyłącznie w południowo-wschodniej części Chin. Znany od wczesnego permu, a swój bujny rozwój miał w jurze i dolnej kredzie. Pod koniec okresu kredowego przez zmiany klimatyczne zasięg jego występowania zaczął się zmniejszać.
Miejsce: Arboretum - Rogów, Polska, fot. Jarosław Kulik 2017 rok.
Magnolie należą do żywych skamieniałości. Są najprymitywniejszymi roślinami kwiatowymi na świecie. Rosną naturalnie w Azji Wschodniej oraz Ameryce Południowej i Północnej. Znane są już od okresu kredy. Gatunkiem typowym jest Magnolia virginiana.
Miejsce: Arboretum - Rogów, Polska, fot. Jarosław Kulik 2017 rok.
Ten przedstawiciel żywych skamieniałości należy do drzew z rodziny araukariowatych. Wolemia szlachetna jest gatunkiem endemicznym i reliktowym. Występuje naturalnie wyłącznie w Nowej Południowej Walii (Australia). Znana od okresu późnej jury. Odkryta została niedawno, bo dopiero w 1994 roku. Wcześniej uważana była za roślinę wymarłą, znaną tylko ze skamieniałości.
Miejsce: Polska, własność prywatna, fot. Jarosław Kulik 2024 rok.
Ta żywa skamieniałość to gatunek drzewa z rodziny araukariowatych. Pochodzi z andyjskich terenów Chile oraz Argentyny. Pojawiła się na Ziemi już około 200 milionów lat temu i żyje do dziś o niezmienionym wyglądzie.
Żywa skamieniałość (niepoprawnie: żywa skamielin to pojęcie używane co najwyżej do pojedynczego rodzaju żyjącego zwierzęcia lub rośliny. Zachowuje podobieństwo do rodzaju kopalnego oraz nie ma bliskich żyjących krewnych. Rodzaje określane terminem żywa skamieniałość przeżyły przynajmniej jedno masowe wymieranie w przeszłości i ograniczają się do jednego lub kilku gatunków. Przykładem takiej żywej skamieniałości jest rodzaj Limulus.
Żywe skamieniałości to pojedynczy świadkowie minionych czasów.
Gatunki reliktowe (łac. relictus – zostawiony) to pozostałości minionej epoki geologicznej. Zachowały się tylko w miejscach, gdzie warunki są podobne do panujących w czasie ich powszechnego występowania. Zmniejszenie zasięgu gatunku może świadczyć o tendencji do wymierania. W Polsce do reliktów fauny i flory należą relikty glacjalne (polodowcowe) - pojedyncze gatunki zwierząt i roślin, które są pozostałością z okresu plejstocenu (okresu zlodowaceń). Przykładem takich reliktów jest pająk Bathyphantes eumenis, natomiast z roślin: bażyna czarna, błyszcz włoskowaty, brzoza karłowata.
Spostrzeżenie Jarosława Kulika:
Osobiście uważam, że żywe skamieniałości i relikty są celowo zachowane w przyrodzie po to, aby ludzie mogli lepiej poznać dawne organizmy, np. jak się poruszały, dostrzec detale, które nie zawsze można wyczytać ze skamieniałości - jak wygląd części miękkich, barwę, zrozumieć naturalne środowisko w jakim żyli ich przodkowie.
Przekopnica właściwa (Triops cancriformis). Autor filmu: Daniel Wybrański, 2018 rok.
Prymitywne skorupiaki, które zamieszkują całą kulę ziemską. Są w większości zwierzętami zimnolubnymi pojawiającymi się w kałużach wczesną wiosną. Współcześnie istnieje kilka gatunków przekopnic, które tworzą liczne podgatunki.
Do żywych skamieniałości należy Przekopnica właściwa, która niemalże nie zmieniła się od triasu, czyli od około 220 milionów lat. Zaliczana warunkowo do żywych skamieniałości ze względu na nieścisłość z definicją - posiada pewne drobne różnice ewolucyjne.
Źródło: aquarium.co.jp
Lingula - rodzaj morskich zwierząt (ramienionogów), który pojawił się na Ziemi w kambrze, około 550 milionów lat temu i żyje nadal w niezmienionej formie. Lingule żyją na dnie oceanu, w norach wydrążonych w mule.
Źródło: Akwarium Gdyńskie
Skrzypłocz (Limulus) – rodzaj obejmujący kilka reliktowych gatunków. Ostrogony (aktualnie w randze rzędu), pojawiły się na Ziemi w ordowiku 445 milionów lat temu . Natomiast wyodrębniony rodzaj skrzypłocz należący do ostrogonów znany jest dopiero od triasu i żyje do dziś. Odkryty w Polsce Limulus darwini datowany jest na 148 mln. lat. Skrzypłocze występują naturalnie w Oceanie Atlantyckim u wybrzeży Ameryki Północnej i Środkowej oraz przy azjatyckich brzegach Pacyfiku. Jedynym współcześnie żyjącym gatunkiem jest Limulus polyphemus. Skrzypłocze żywią się małżami, ślimakami oraz różnego rodzaju padliną. Znoszą temperatury od 1-30 stopni Celsjusza oraz różne zasolenie wody. Są zwierzętami naprawdę odpornymi na różne warunki środowiska.
Miejsce: Akwarium Gdyńskie, Gdynia, Polska, fot. Jarosław Kulik, 2014 rok.
Ten przedstawiciel żywych skamieniałości należy do głowonogów z podgromady łodzikowców. Łodzikowate znane są jako skamieniałości już od 500 milionów lat. Ich różnorodność w paleozoiku była bardzo liczna. Obecnie nielicznym już przedstawicielem łodzików jest rodzaj Nautilus, który żyje nadal w mało zmienionej formie. Zaliczony warunkowo do żywych skamieniałości ze względu na nieścisłość z definicją - posiada pewne drobne różnice ewolucyjne. Do żywych skamieniałości zaliczany warunkowo jest również spokrewniony z nim rodzaj Allonautilus.
Miejsce: Arboretum - Rogów, Polska, fot. Jarosław Kulik 2017 rok.
Ta żywa skamieniałość pochodzi ze środkowych Chin. Została odkryta w 1941 roku. Jest jedynym żyjącym przedstawicielem rodzaju metasekwoja. Występowała pod koniec okresu kredy, natomiast swoją dominację osiągnęła w trzeciorzędzie. Zasięg metasekwoi zaczął się zmniejszać pod koniec oligocenu.
Miejsce: Arboretum - Kórnik, Polska, fot. Jarosław Kulik 2012 rok.
Ten przedstawiciel żywych skamieniałości należy do drzew z rodziny miłorzębowatych. Inna nazwa tego drzewa to miłorząb japoński, chociaż jest ona myląca, gdyż ten gatunek endemiczny i reliktowy występuje naturalnie wyłącznie w południowo-wschodniej części Chin. Znany od wczesnego permu, a swój bujny rozwój miał w jurze i dolnej kredzie. Pod koniec okresu kredowego przez zmiany klimatyczne zasięg jego występowania zaczął się zmniejszać.
Miejsce: Arboretum - Rogów, Polska, fot. Jarosław Kulik 2017 rok.
Magnolie należą do żywych skamieniałości. Są najprymitywniejszymi roślinami kwiatowymi na świecie. Rosną naturalnie w Azji Wschodniej oraz Ameryce Południowej i Północnej. Znane są już od okresu kredy. Gatunkiem typowym jest Magnolia virginiana.
Miejsce: Arboretum - Rogów, Polska, fot. Jarosław Kulik 2017 rok.
Ten przedstawiciel żywych skamieniałości należy do drzew z rodziny araukariowatych. Wolemia szlachetna jest gatunkiem endemicznym i reliktowym. Występuje naturalnie wyłącznie w Nowej Południowej Walii (Australia). Znana od okresu późnej jury. Odkryta została niedawno, bo dopiero w 1994 roku. Wcześniej uważana była za roślinę wymarłą, znaną tylko ze skamieniałości.
Miejsce: Polska, własność prywatna, fot. Jarosław Kulik 2024 rok.
Ta żywa skamieniałość to gatunek drzewa z rodziny araukariowatych. Pochodzi z andyjskich terenów Chile oraz Argentyny. Pojawiła się na Ziemi już około 200 milionów lat temu i żyje do dziś o niezmienionym wyglądzie.